30 жылдық дәуір аяқталды: Қазақстан Парламентінің соңғы отырысы ел тарихына қалай енеді
Жарияланған күні:
Фото: Ақорда
30 маусымда Қазақстан саяси тарихындағы ең маңызды беттердің бірі жабылды. Осы күні елорданың төрінде өткен Парламент палаталарының бірлескен отырысы қос палаталы заң шығарушы органның соңғы отырысы ретінде тарихқа енді. 1996 жылдан бері елдің заң шығару қызметін атқарған Сенат пен Мәжіліс өз миссиясын аяқтап, олардың орнына 1 шілдеден бастап жаңа Конституцияда көзделген бір палаталы Құрылтай келеді. Бұл – мемлекеттік басқару жүйесін түбегейлі жаңартуға бағытталған конституциялық реформалардың шешуші кезеңі болды.
Парламенттің соңғы күні
30 маусым күні Астанада өткен бірлескен отырыс әдеттегі парламенттік жиын болған жоқ. Бұл – тәуелсіз Қазақстандағы екі палаталы Парламенттің жұмысына қойылған қорытынды нүкте еді.
Отырысқа Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев қатысып, қос палаталы Парламенттің 30 жылға жуық қызметіне баға берді. Президент заң шығарушы органның осы уақыт ішінде мемлекеттің қалыптасуына, саяси институттардың орнығуына және құқықтық жүйенің дамуына елеулі үлес қосқанын атап өтті.
Екі палаталы Парламент 1995 жылғы Конституция негізінде құрылып, алғашқы сессиясын 1996 жылы өткізді. Содан бері Мәжіліс пен Сенат мыңдаған заң қабылдап, еліміздің саяси және экономикалық реформаларының құқықтық негізін қалыптастырды.
Осы аралықта Қазақстан бірнеше кезеңнен өтті. Нарықтық экономиканы қалыптастыру, мемлекеттік институттарды нығайту, халықаралық міндеттемелерді заңнамалық тұрғыдан бекіту, әлеуметтік саясатты жаңарту, цифрландыру, әкімшілік реформалар – мұның бәрі Парламент қабылдаған заңдар арқылы жүзеге асты.
Сондықтан 30 маусымдағы отырыс жай ғана кезекті жиын емес, тұтас бір парламенттік дәуірдің қорытындысы ретінде есте қалды.
Президент: «Біз ұлттық мемлекеттіліктің жаңа тарауын ашып отырмыз»
Отырыста сөйлеген сөзінде Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бұл күннің тарихи мәніне арнайы тоқталды.
«Біз ұлттық мемлекеттілігіміздің шежіресінде жаңа тарау ашып отырмыз», – деді Мемлекет басшысы.
Президенттің айтуынша, қолға алынған конституциялық өзгерістердің мақсаты – мемлекеттік басқару жүйесін заман талабына бейімдеу және елдің ұзақ мерзімді дамуына жаңа негіз қалыптастыру.
Тоқаевтың сөзінде тағы бір маңызды ой айтылды. Ол реформалардың бір күндік саяси шешім емес, ұзақ мерзімге арналған мемлекеттік бағдар екенін атап өтті.
Президенттің пікірінше, жаңа Конституция мемлекеттік институттардың жұмысын жаңартып қана қоймай, олардың өзара жауапкершілігін де күшейтеді. Бұл өзгерістер заң шығару жүйесіне ғана емес, бүкіл мемлекеттік басқару құрылымына әсер етеді.
Осы тұрғыдан алғанда, 30 маусымдағы жиын өткен кезеңмен қоштасу рәсімі емес, жаңа конституциялық дәуірдің басталғанын жариялаған саяси оқиға болды.
Үш онжылдықта қандай жол жүрілді?
Қазақстандағы кәсіби Парламенттің тарихы 1995 жылғы Конституция қабылданғаннан кейін басталды. Сол кезден бастап заң шығару билігі екі палата – Сенат пен Мәжіліс арқылы жүзеге асырылды.
Бұл модель елдегі саяси тұрақтылықты сақтауға, заң жобаларын бірнеше деңгейде талқылауға және өңірлердің мүддесін ескеруге мүмкіндік берді.
Отыз жыл ішінде Парламент:
* жаңа кодекстер мен конституциялық заңдарды қабылдады;
* мемлекеттік басқару жүйесін бірнеше рет реформалады;
* сот жүйесі мен құқық қорғау саласына қатысты маңызды өзгерістерді заңдастырды;
* экономикалық реформалардың құқықтық негізін қалыптастырды;
* халықаралық келісімдердің басым бөлігін ратификациялады.
Әр шақырылымның өз ерекшелігі болды. Алғашқы Парламент тәуелсіз мемлекеттің құқықтық негізін қалады. Кейінгі құрамдар экономикалық жаңғыруға бағытталған заңдарды қабылдады. Соңғы жылдары саяси реформалар, адам құқықтарын қорғау, жергілікті өзін-өзі басқару және мемлекеттік басқаруды жаңғырту мәселелері заңнаманың негізгі бағытына айналды.
Сондықтан екі палаталы Парламенттің тарихын тек қабылданған заңдардың санымен өлшеу жеткіліксіз. Бұл – тәуелсіз Қазақстанның мемлекеттік институттарының қалыптасу тарихымен тығыз байланысты кезең.
30 жылдық дәуір аяқталды: Қазақстан Парламентінің соңғы отырысы ел тарихына қалай енеді?
30 маусымда Қазақстан саяси тарихындағы ең маңызды беттердің бірі жабылды. Осы күні елорданың төрінде өткен Парламент палаталарының бірлескен отырысы қос палаталы заң шығарушы органның соңғы отырысы ретінде тарихқа енді. 1996 жылдан бері елдің заң шығару қызметін атқарған Сенат пен Мәжіліс өз миссиясын аяқтап, олардың орнына 1 шілдеден бастап жаңа Конституцияда көзделген бір палаталы Құрылтай келеді. Бұл – мемлекеттік басқару жүйесін түбегейлі жаңартуға бағытталған конституциялық реформалардың шешуші кезеңі болды.
Парламенттің соңғы күні
30 маусым күні Астанада өткен бірлескен отырыс әдеттегі парламенттік жиын болған жоқ. Бұл – тәуелсіз Қазақстандағы екі палаталы Парламенттің жұмысына қойылған қорытынды нүкте еді.
Отырысқа Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев қатысып, қос палаталы Парламенттің 30 жылға жуық қызметіне баға берді. Президент заң шығарушы органның осы уақыт ішінде мемлекеттің қалыптасуына, саяси институттардың орнығуына және құқықтық жүйенің дамуына елеулі үлес қосқанын атап өтті.
Екі палаталы Парламент 1995 жылғы Конституция негізінде құрылып, алғашқы сессиясын 1996 жылы өткізді. Содан бері Мәжіліс пен Сенат мыңдаған заң қабылдап, еліміздің саяси және экономикалық реформаларының құқықтық негізін қалыптастырды.
Осы аралықта Қазақстан бірнеше кезеңнен өтті. Нарықтық экономиканы қалыптастыру, мемлекеттік институттарды нығайту, халықаралық міндеттемелерді заңнамалық тұрғыдан бекіту, әлеуметтік саясатты жаңарту, цифрландыру, әкімшілік реформалар – мұның бәрі Парламент қабылдаған заңдар арқылы жүзеге асты.
Сондықтан 30 маусымдағы отырыс жай ғана кезекті жиын емес, тұтас бір парламенттік дәуірдің қорытындысы ретінде есте қалды.
Президент: «Біз ұлттық мемлекеттіліктің жаңа тарауын ашып отырмыз»
Отырыста сөйлеген сөзінде Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бұл күннің тарихи мәніне арнайы тоқталды.
«Біз ұлттық мемлекеттілігіміздің шежіресінде жаңа тарау ашып отырмыз», – деді Мемлекет басшысы.
Президенттің айтуынша, қолға алынған конституциялық өзгерістердің мақсаты – мемлекеттік басқару жүйесін заман талабына бейімдеу және елдің ұзақ мерзімді дамуына жаңа негіз қалыптастыру.
Тоқаевтың сөзінде тағы бір маңызды ой айтылды. Ол реформалардың бір күндік саяси шешім емес, ұзақ мерзімге арналған мемлекеттік бағдар екенін атап өтті.
Президенттің пікірінше, жаңа Конституция мемлекеттік институттардың жұмысын жаңартып қана қоймай, олардың өзара жауапкершілігін де күшейтеді. Бұл өзгерістер заң шығару жүйесіне ғана емес, бүкіл мемлекеттік басқару құрылымына әсер етеді.
Осы тұрғыдан алғанда, 30 маусымдағы жиын өткен кезеңмен қоштасу рәсімі емес, жаңа конституциялық дәуірдің басталғанын жариялаған саяси оқиға болды.
Үш онжылдықта қандай жол жүрілді?
Қазақстандағы кәсіби Парламенттің тарихы 1995 жылғы Конституция қабылданғаннан кейін басталды. Сол кезден бастап заң шығару билігі екі палата – Сенат пен Мәжіліс арқылы жүзеге асырылды.
Бұл модель елдегі саяси тұрақтылықты сақтауға, заң жобаларын бірнеше деңгейде талқылауға және өңірлердің мүддесін ескеруге мүмкіндік берді.
Отыз жыл ішінде Парламент:
* жаңа кодекстер мен конституциялық заңдарды қабылдады;
* мемлекеттік басқару жүйесін бірнеше рет реформалады;
* сот жүйесі мен құқық қорғау саласына қатысты маңызды өзгерістерді заңдастырды;
* экономикалық реформалардың құқықтық негізін қалыптастырды;
* халықаралық келісімдердің басым бөлігін ратификациялады.
Әр шақырылымның өз ерекшелігі болды. Алғашқы Парламент тәуелсіз мемлекеттің құқықтық негізін қалады. Кейінгі құрамдар экономикалық жаңғыруға бағытталған заңдарды қабылдады. Соңғы жылдары саяси реформалар, адам құқықтарын қорғау, жергілікті өзін-өзі басқару және мемлекеттік басқаруды жаңғырту мәселелері заңнаманың негізгі бағытына айналды.
Сондықтан екі палаталы Парламенттің тарихын тек қабылданған заңдардың санымен өлшеу жеткіліксіз. Бұл – тәуелсіз Қазақстанның мемлекеттік институттарының қалыптасу тарихымен тығыз байланысты кезең.
Ертеңнен бастап – жаңа кезең
30 маусымдағы бірлескен отырыс аяқталған сәттен бастап Қазақстанның саяси тарихындағы тұтас бір кезең қорытындыланды. Үш онжылдық бойы елдің заң шығару қызметін атқарған қос палаталы Парламент өз жұмысын аяқтап, оның орнына жаңа конституциялық модельге жол ашылды.
1 шілдеден бастап күшіне енген жаңа Конституцияға сәйкес, Қазақстан заң шығару жүйесінің жаңа кезеңіне қадам басты. Ал тамыз айында өтетін сайлау осы өзгерістердің іс жүзіндегі алғашқы қадамы болмақ. Дәл сол сайлаудан кейін жаңа заң шығарушы орган толық құрамда жұмысын бастайды.
Мемлекет басшысы өз сөзінде реформалардың мәні мемлекеттік институттардың атауын өзгертуде емес, олардың тиімділігін арттыруда екенін ерекше атап өтті. Президенттің айтуынша, елді жаңғырту саяси жүйені заман талабына бейімдеуді қажет етеді және бұл өзгерістер Қазақстанның ұзақ мерзімді дамуына қызмет етуге тиіс.
Сондықтан алдағы кезең жаңа органның қалай жұмыс істейтінін ғана емес, жалпы конституциялық реформалардың қаншалықты тиімді жүзеге асатынын көрсететін маңызды сынақ болмақ.
Парламент дәуірінен – жаңа мемлекеттік кезеңге
Қазақстанның тәуелсіздік тарихында Парламенттің орны ерекше.
Осы ғимарат қабырғасында ел тағдырына ықпал еткен мыңдаған заң қабылданды. Экономикалық реформалар да, әлеуметтік бастамалар да, халықаралық келісімдер де, мемлекеттік институттарды жаңғыртуға бағытталған шешімдер де дәл осы жерде талқыланып, заң жүзінде бекітілді.
Отыз жыл ішінде Парламент тәуелсіз Қазақстанның құқықтық іргетасын қалыптастыруға қызмет етті. Елдің саяси жүйесі бірнеше рет өзгерді, Конституцияға түзетулер енгізілді, мемлекеттік басқару реформаланды. Бірақ осы өзгерістердің бәрі заң арқылы жүзеге асты.
Сондықтан 30 маусымдағы соңғы бірлескен отырысты бір мемлекеттік органның жабылуы ретінде ғана бағалау жеткіліксіз. Бұл – Қазақстанның конституциялық дамуының бір кезеңі аяқталып, жаңа кезеңнің басталғанын білдіретін тарихи белес.
Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Біз ұлттық мемлекеттілігіміздің шежіресінде жаңа тарау ашып отырмыз» деген сөзі де осы тарихи сабақтастықты айқындайды. Әңгіме өткенді жоққа шығару туралы емес. Керісінше, үш онжылдық бойы жинақталған тәжірибеге сүйене отырып, мемлекеттік басқарудың жаңа моделіне көшу туралы болып отыр.
Тарихтағы 30 маусым
Кейбір күндер күнтізбеде жай ғана дата болып қалады. Ал кейбірі мемлекеттің саяси шежіресіне мәңгі жазылады.
2026 жылдың 30 маусымы – дәл сондай күндердің бірі.
Бұл күні Қазақстан қос палаталы Парламентпен ресми түрде қоштасты. Сенат пен Мәжіліс тәуелсіздіктің алғашқы отыз жылындағы тарихи миссиясын аяқтады.
Ендігі кезекте ел жаңа конституциялық жүйемен өмір сүре бастайды. Оның қаншалықты тиімді болатынын уақыт көрсетеді. Бірақ бір нәрсе анық: 30 маусым Қазақстан парламентаризмінің бір дәуірін қорытындылаған, ал 1 шілде жаңа саяси кезеңнің басталуына жол ашқан тарихи меже ретінде ел жадында сақталады.
