Орталық сайлау комиссиясы мен Бас прокуратура тыныштық күні мен сайлау қарсаңындағы ережелерді түсіндірді

Бас прокуратура мен Орталық сайлау комиссиясы елімізде өтіп жатқан сайлау науқанына байланысты азаматтарға, бұқаралық ақпарат құралдарына және сайлау процесінің өзге де қатысушыларына ресми хабарлама жасады. Түсіндіру жұмыстары мен арнайы үндеуде сайлау күні мен оның алдындағы тыныштық күнінде сақталуы тиіс заңнамалық талаптар мен жауапкершілік мәселелері жан-жақты баяндалды.

Сайлау үдерісі мен дауыс беру ережелеріне қатысты толық, ресми ақпаратпен Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының ресми сайты және Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасының интернет-ресурсы арқылы таныса аласыз.

Үгіт-насихат пен «тыныштық күнінің» тәртібі

Орталық сайлау комиссиясы өкілдері мен Бас прокурордың орынбасары Е. Өтегеновтің хабарлауынша, сайлау алдындағы үгіт-насихат жұмыстары белгіленген мерзімде аяқталады.

·         Үгіт жүргізуге тыйым салу: Дауыс беру күні мен оның алдындағы «тыныштық күні» кез келген үгіт-насихат жүргізуге заңмен қатаң тыйым салынады.

·         Материалдарды орналастыру: Көшелерде немесе Интернет желісінде бұрын орналастырылған баспа және электронды үгіт материалдары бұрынғы орындарында қала береді. Прокуратура өкілдері бұл материалдарды интернет-ресурстардың басты беттеріне қайта шығаруға немесе жаңартуға болмайтынын ескертеді.

·         Жауапкершілік: Тыйым салынған кезеңде үгіт жүргізгені үшін ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің (ӘҚБтК) 102-бабы бойынша жеке және заңды тұлғаларға айыппұл түрінде әкімшілік жауаптылық көзделген.

Сауалнамалар, болжамдар және Exit poll жүргізу

Қоғамдық пікірге сауал салу және оның нәтижелерін жариялау бойынша да арнайы шектеулер белгіленген:

·         Шектеу мерзімі: Дауыс беру күнінің алдындағы бес күн ішінде және дауыс беру күні бұқаралық ақпарат құралдарында, сондай-ақ онлайн-платформаларда қоғамдық пікір сауалнамасының нәтижелерін, сайлау нәтижелерінің болжамдарын немесе өзге де зерттеулерді жариялауға жол берілмейді.

·         Exit poll тәртібі: Дауыс беру күні exit poll сауалнамасын тек ОСК-ға алдын ала хабарлаған ұйымдар және тек дауыс беру үй-жайларынан тыс жерде жүргізе алады. Дауыс беру ғимаратының ішінде сауалнама жүргізуге тыйым салынады.

·         Бұл талаптарды бұзу ӘҚБтК-нің 120-бабының 2-бөлігі бойынша әкімшілік айыппұл арқалатуға себеп болады.

Бюллетеньдерді фото және бейнетүсірілімге түсіру шектеулері

ОСК өкілі Ләззат Сүйіндік дауыс беру күні фото және бейнетүсірілім жасау ережелеріне тоқталды:

·         Тыйым салынған әрекеттер: «Қазақстан Республикасындағы сайлау туралы» Конституциялық заңның 27-бабына сәйкес, дауыс беру күні толтырылған бюллетеньді фотоға немесе бейнетаспаға түсіруге және оны таратуға тыйым салынады.

·         Рұқсат етілген әрекеттер: Сайлаушының сайлау учаскесінде фотоға түсу құқығы шектелмейді. Сайлаушының таңдауы (қай партияға дауыс бергені) көрінбейтін болса, сайлау жәшігінің жанында фотоға түсуге болады.

Байқаушылар мен БАҚ өкілдерінің құқықтары

Сайлау учаскелерінде байқаушылар мен бұқаралық ақпарат құралдары өкілдерінің заңды жұмысына жағдай жасалады:

·         Олар дауыс беру барысын заңнамада белгіленген өкілеттіктері шегінде бақылауға құқылы.

·         Учаскеде сайлау жәшіктері, сондай-ақ жасырын дауыс беруге арналған кабиналардың кіретін және шығатын тұстары байқаушыларға толық көрінуі тиіс.

·         Барлық қатысушылар учаскедегі тәртіпті сақтап, азаматтардың еркін дауыс беруіне кедергі келтірмеуге міндетті.

Бас прокуратураның ескертуі мен заңдылықты қадағалауы

Бас прокурордың орынбасары Е. Өтегеновтің атынан жарияланған үндеуде сайлау науқаны басталғалы заңнаманы бұзудың бірнеше фактісі тіркелгені айтылды.

Бас прокуратура тіркеген құқық бұзушылықтар:

Қазіргі уақытта сайлау заңнамасын бұзудың 8 фактісі тіркелген (3 факт – заңсыз сауалнама жүргізу, 5 факт – тыйым салынған кезеңде үгіт жүргізу). Кінәлі тұлғалар әкімшілік жауаптылыққа тартылып, заңсыз жарияланымдарын өшірген.

Сонымен қатар Бас прокуратура мынадай маңызды құқықтық ережелерді қатаң сақтауды талап етеді:

1.      Бейбіт жиналыстар: Бейбіт жиналыстар, митингілер мен шерулерді өткізудің заңмен белгіленген хабарлама жасау немесе келісу тәртібін бұзу ӘҚБтК-нің 488-бабы бойынша қамаққа алуға дейінгі жазаға, ал елеулі зиян келтірілген жағдайда Қылмыстық кодекстің 400-бабы бойынша қылмыстық жауаптылыққа әкеп соғады.

2.      Жалған ақпарат тарату: Масс-медиа мен онлайн-платформаларда жалған мәліметтер таратқаны үшін ӘҚБтК-нің 456-2-бабы немесе ҚК-нің 274-бабы бойынша жауаптылық қарастырылған.

Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы сайлау процесінің барлық қатысушыларын заңдылықты сақтауға және кез келген құқыққа қайшы әрекеттерден аулақ болуға шақырды.