Қоғам нені көп талқылады немесе қос палаталы парламенттің соңғы сессиядағы ең резонансты заң жобалары

2026 жылдың алғашқы жартысында Қазақстан қоғамының саяси белсенділігі жоғары болды. Парламенттің жаңа сессиясы қабылдаған заңдарды бүкіл халық болып жабыла талқылады. iMAS мониторинг жүйесінің деректері бойынша 2026 жылдың 25 ақпанынан 24 маусымына дейінгі кезеңде БАҚ-та жиі жазылып, әлеуметтік желі қолданушылары мен сарапшылар арасында қызу талқыға түскен бірнеше тақырып бар.

Бұл мақалада осы уақытта ең көп сөз болған төрт негізгі мәселе - Жаңа Конституция жобасы, иесіз жануарларға қатысты эвтаназия ережесі, сөз бостандығы және арнайы құқықтық режим енгізу мәселелері жан-жақты талданады. Мақалада БАҚ белсенділігінің сандық көрсеткіштері, заң жобаларының негізгі мәні, халықтың бұған көзқарасы және оның ықтимал салдары талданады

iMAS жүйесінің зерттеуі бойынша, аталған кезеңде медиа кеңістігінде ең көп талқыланған заң жобалары мен олардың БАҚ (казахстандық медиа) және СМИ (орыс тілді немесе халықаралық медиа) ресурстарындағы шығарылымдар саны келесідей бөлінді:

Сөз бостандығына қатысты мәселе — медианың ең үлкен назарын аударған тақырып болды. Бұл мәселе бойынша БАҚ-та 51 материал, ал СМИ-де 95 шығарылым жарық көрді.

Жануарларға қатысты норма — талқылану деңгейі жағынан екінші орында. Бұл тақырып БАҚ беттерінде 47 рет, ал СМИ ресурстарында 31 рет көтерілді.

Арнайы құқықтық режим енгізу мәселесі — қазақ тілді медиада белсендірек талқыланды. БАҚ-та 40 шығарылым жарияланса, СМИ-де бұл көрсеткіш айтарлықтай төмен болып, 9 шығарылымды құрады.

Білім беру мен денсаулық сақтау саласындағы тегін қызмет көрсету мәселесі — бұл тақырыпқа қатысты БАҚ-та 17 материал, ал СМИ-де 26 шығарылым жарияланды.

Сөз бостандығы мәселесі - ең көп талқыланған тақырып

Мониторинг нәтижесі көрсеткендей, халық пен медиа ең көп назар аударған тақырып - сөз бостандығы мәселесі болды. Бұл туралы БАҚ-та 51 материал шықса, әлеуметтік желілерде 95 жазба жарияланды. Бұл тақырып бір жағынан жаңа Конституция жобасындағы баптармен, екінші жағынан оппозициялық белсенділіктің жандануымен тығыз байланысты.

Сенат төрағасы Мәулен Әшімбаевтың Қазақстандағы саяси партияларды белсенді емес деп сынауы тақырыпты одан ары қыздыра түсті. «Respublica» партиясының жетекшісі Айдарбек Қожаназаров Сенат спикерінің бұл сынымен «100 пайыз келіспейтінін» ашық айтты. Бұл пікірталас ел ішінде әркімнің өз ойын ашық айту құқығы мен журналистердің еркіндігі туралы үлкен әңгімеге арқау болды

Саясаткер Дос Көшімнің «Біз билікке таласқан жоқпыз, бұл ең үлкен қателігіміз болды» деген пікірі қоғамда кең тарады (2026 жылы 4 маусым). Бұл мәлімдеме қоғамның өз-өзіне есеп беріп, болашақ саяси қадамдарын қайта қарауы деп бағаланды.

Бұл тақырыптың көп талқылануы қоғамның ішкі көңіл-күйінен хабар береді. БАҚ-тағы мақалалардың бейтарап жазылуы журналистердің өз бағасын беруден тартынатынын көрсетеді. Ал негізгі сын мен қызу пікірталас Facebook желісінде өріс алды.

Иесіз жануарларға эвтаназия қолдану - қоғамды екіге бөлген заң

Жануарларға жауапкершілікпен қарау туралы заңға енгізілген өзгерістер, әсіресе, иесіз жануарларға эвтаназия әдісін қолдану ережесі, ең көп дау тудырған тақырыптың бірі болды. Бұл туралы БАҚ-та 47 материал шықса, әлеуметтік желілерде 31 жазба жарияланды.

Алдымен Мәжіліс заңның қатал нұсқасын мақұлдады. Оған сай, панажайға түскен иесіз жануардың 5 күн ішінде иесі табылмаса, оған эвтаназия жасау көзделді. Алайда Сенат бұл ережеге қарсы шығып, заңды жұмсартуды ұсынды (2026 жыл, 30 сәуір). Бұған дейін қолданылып келген «ұстау, стерильдеу және қайта босату» жүйесінен бас тарту жануарларды қорғаушылардың қатты наразылығын туғызды.

«Қазақстан» ұлттық телеарнасы осы мәселеге арналған хабарын «Жазалау ма, реттеу ме?» деп атады. Мұнда екі жақтың ұстанымы анық байқалды. Бір тарап адам өмірі мен қауіпсіздігін бәрінен биік қойса, екінші тарап жануарлардың өмір сүру құқығы бар екенін және мемлекеттің шешімдері мейірімді болуы керектігін алға тартты.

Хабарламалардың негізгі бөлігінің «Негативті» реңкпен белгіленуі - бұл тақырыпқа деген қоғамдық сенімсіздіктің индикаторы. Сенат пен Мәжіліс арасындағы алшақтық заң шығару процесінің ашық болуының жақсы үлгісі болса да, консенсусқа жету қиындығын да көрсетті. Бұл норма болашақта қайта қаралуы мүмкін.

Арнайы құқықтық режим - БАҚ белсенді, желі тыныш

Арнайы құқықтық режим енгізу мәселесі БАҚ-та 40 рет айтылып, талқылану жағынан үшінші орынға шықты. Алайда әлеуметтік желілерде бұл тақырып өте аз (барлығы 9 жазба) сөз болды. Қарапайым халық арасында оншалықты үлкен шу тудыра қоймаған тақырып мамандар мен журналистер үшін маңызды болды. Осы уақыт ішіндегі ең басты оқиға - 2026 жылдың 8 мамырында өткен Парламент палаталарының бірлескен отырысы болды. Ал оның алдында, наурыз айындағы отырыста депутаттар «Алатау қаласының ерекше мәртебесі туралы» Конституциялық заң жобасын бірінші оқылымда мақұлдаған еді. Бұл жаңа заң еліміздегі аймақтарды жаңаша бағытта дамытудың басы деп бағаланды.

БАҚ пен желілік аудитория арасындағы мұндай алшақтық «элиталық» және «бұқаралық» күн тәртібінің айырмашылығын айқындайды. Арнайы режим мәселесі техникалық-заңдық сипатты болғандықтан, ол бұқараның сезіміне әсер ете қойған жоқ. Алайда бұл заңның нәтижесі алдағы уақытта өңірлерде байқала бастағанда, халық бұл тақырыпты да қызу талқылайтыны анық.

Жаңа Конституция жобасы - жалпыұлттық диалог

2026 жылдың ақпан айының басынан бастап ел ішінде белсенді талқылана бастады. «Әділетті және Прогрессивті Қазақстанның Халықтық Конституциясы үшін!» деп аталатын жалпыұлттық коалиция 16 ақпаннан бастап елдің 9 аймағында мыңдаған кездесу өткізді. Халықпен жүздесу барысында жұртты ерекше мазалаған мәселелер анықталды. Олар: білім мен медицина қызметтерінің тегін болып қалу кепілдігі, сөз бостандығы нормалары және әлеуметтік теңдік баптары болды.

«AMANAT» партиясы фракциясының мүшесі Асхат Аймағамбетов Мәжілістің ресми мінберінен жаңа Конституция жобасындағы ең талқыланған баптарды түсіндірді (25 ақпан 2026). Депутат білім мен медицинаның тегін болып қалатынына кепілдік бергенімен, кейбір ережелерге қоғамда сенімсіздік сақталды.

Ол білім мен медицинаның тегін болып қалатынын айтқанымен, жұрттың кейбір жаңа ережелерге көңілі толық тола қоймады.

Дәл осы тұста, яғни 12 маусымда «AMANAT» партиясының жаңадан ашылған «Әділет» партиясымен бірігуі де сарапшылардың назарын аударды. Мамандар мұны жаңа саяси жағдайға бейімделу десе, оппозиция «биліктің кезекті бір тапсырмасы» деп қабылдады.

Жаңа Конституция туралы жаңалықтардың көбі бейтарап (ешкімді жақтамай, тек факт ретінде) шықты. Бұл — мемлекеттік БАҚ-тың бұл тақырыпты алдын ала белгіленген жоспармен, ресми түрде ғана жеткізіп отырғанын көрсетеді. Ал халықтың негізгі уайымы мен күмәні әлеуметтік желілерде ашық айтылып жатыр. Сондықтан алдағы референдумға дейін бұл тақырып айналасындағы айтыс-тартыс одан сайын қыза түседі деп болжауға болады

Қорытынды

2026 жылдың алғашқы жартысындағы жаңа заңдар мен БАҚ-тағы талқылауларды талдау бірнеше маңызды жайтты аңғартады:

Қоғам мен заң шығарушы орган арасындағы ашық тілқатысу кеңейді. Мемлекет пен қоғам арасындағы жаңаша сөйлесу мәдениетінің қалыптасып жатқанын Коалициялардың өңірлерге шығуынан, Сенаттың Мәжіліс қабылдаған заңды жұмсартуды талап етіп, өз пікірін білдіруінен байқауға болады.

БАҚ пен әлеуметтік желінің қызығушылығы екі бөлек. Заңдар қаншалықты маңызды болса да, егер олар тым күрделі терминдермен жазылса (мысалы, арнайы құқықтық режим), интернетте тез тарап, көп талқыланбайды. Демек, билікке жаңа заңдарды халыққа бұдан да қарапайым тілмен түсіндіруді үйрену қажет.

Иесіз жануарлар мен сөз бостандығы мәселесінің негативті реңкте талқылануы - қоғамның дәл осы екі мәселеге қатты алаңдайтынын және бұл бағытта билікке деген сенімнің әлі де аз екенін көрсетеді.

Конституциялық реформа жалғасып жатыр. Халықпен кездесулер, фракциялардың ресми мәлімдемелері - процестің легитимдік заңдылығын артырудың жолдары.

Қорыта айтқанда, 2026 жылдың алғашқы жартысы Қазақстанда заң қабылдау ісі мен халықтың пікірі бір-бірімен санаса бастағанын көрсетті. Заңдар төңірегіндегі үлкен талқылаулар - азаматтардың әрбір жаңа ережеге мұқият қарай бастағанын дәлелдейді.

Дерек көзі: iMAS мониторинг жүйесі  

Кезең: 25.02.2026 - 24.06.2026